Văn thuyết minh là gì?
Văn thuyết minh (expository writing) giải thích, mô tả hoặc cung cấp thông tin: mục đích của nó là giúp người đọc hiểu một chủ đề, không phải để thuyết phục họ hay kể một câu chuyện. Đây là lối viết của sách giáo khoa, báo cáo, bách khoa toàn thư, tin tức, sách hướng dẫn và phần lớn các phần giải thích học thuật. Một bài luận thuyết minh trình bày một chủ đề rõ ràng, khách quan, được tổ chức quanh một ý chính.
Ví dụ về văn bản thuyết minh
- Một chương sách giáo khoa giải thích cách vắc-xin hoạt động.
- Một bản tin về một chính sách mới.
- Một sách hướng dẫn sử dụng hoặc một công thức nấu ăn.
- Một mục từ bách khoa toàn thư hoặc bảng thuật ngữ, như mục này.
- Phần phương pháp và phần kết quả của một báo cáo thí nghiệm.
Các dạng văn thuyết minh
- Định nghĩa: một sự vật là gì (“Lạm phát là gì?”).
- Quy trình (hướng dẫn cách làm): một sự vật vận hành hoặc được thực hiện như thế nào, từng bước một.
- So sánh và đối chiếu: điểm giống và khác nhau giữa hai hay nhiều sự vật.
- Nguyên nhân và kết quả: vì sao một điều xảy ra và điều gì xảy ra tiếp theo.
- Vấn đề và giải pháp: một vấn đề và những cách nó đã hoặc có thể được giải quyết.
- Phân loại: chia một chủ đề thành các loại hoặc nhóm.
Văn thuyết minh và các lối viết khác
- So với văn thuyết phục và bài luận nghị luận: những lối viết này đứng về một phía; văn thuyết minh giải thích mà không bênh vực phía nào.
- So với văn miêu tả: văn miêu tả vẽ nên bức tranh về một người, một nơi hay một vật bằng chi tiết cảm giác; văn thuyết minh giải thích ý tưởng và sự kiện.
- So với văn tự sự: văn tự sự kể một câu chuyện theo trình tự; văn thuyết minh được tổ chức theo ý.
Cách viết bài luận thuyết minh
- Phần mở đầu: giới thiệu chủ đề và nêu ý chính trong một luận điểm chính (“Vắc-xin hoạt động bằng cách huấn luyện hệ miễn dịch nhận biết mầm bệnh trước khi nhiễm bệnh”).
- Các đoạn thân bài: mỗi đoạn giải thích một khía cạnh, mở đầu bằng một câu chủ đề và được hỗ trợ bằng sự kiện, ví dụ và nguồn.
- Phần kết luận: tóm lại những gì người đọc giờ đã hiểu, và vì sao điều đó quan trọng.
Mẹo
- Giữ tính khách quan: trình bày bằng chứng và các quan điểm đã được công nhận, không phải ý kiến riêng của bạn.
- Định nghĩa thuật ngữ chuyên môn và đưa ra ví dụ.
- Dùng các dấu hiệu chỉ dẫn rõ ràng và từ nối (“trước hết”, “kết quả là”, “ngược lại”).
- Chủ yếu viết ở thì hiện tại cho các sự thật chung.
Trường hợp sử dụng: AI hỗ trợ viết bài nghiên cứu