Dấu câu là gì?
Dấu câu là tập hợp các ký hiệu chia văn bản thành các đơn vị và cho thấy mối quan hệ giữa chúng: câu kết thúc ở đâu, những từ nào đi cùng nhau, phần nào là trích dẫn và phần nào là câu hỏi. Chỉ thay đổi một dấu cũng có thể làm đổi nghĩa, như hai câu tiếng Anh “Let's eat, Grandma” (mời bà ăn) và “Let's eat Grandma” (ăn thịt bà).
Các dấu câu chính
- Dấu chấm (.), tiếng Anh gọi là full stop, còn trong tiếng Anh Mỹ gọi là period: kết thúc một câu.
- Dấu phẩy (,): ngăn cách các mục trong danh sách, các cụm từ mở đầu và các mệnh đề được nối bằng liên từ. Trong tiếng Anh, dấu phẩy không thể tự mình nối hai câu (xem lỗi nối câu bằng dấu phẩy (comma splice)).
- Dấu chấm phẩy (;): nối hai câu có liên hệ chặt chẽ, hoặc ngăn cách các mục trong danh sách khi bản thân các mục có chứa dấu phẩy.
- Dấu hai chấm (:): dẫn vào một danh sách, một lời giải thích hoặc một ví dụ sau một câu hoàn chỉnh.
- Dấu nháy đơn (apostrophe) ('): trong tiếng Anh, dùng để chỉ sở hữu và dạng rút gọn.
- Dấu ngoặc kép: dùng cho trích dẫn trực tiếp và một số nhan đề; đoạn trích dài thì chuyển thành trích dẫn khối.
- Dấu chấm hỏi (?) và dấu chấm than (!), trong tiếng Anh Mỹ gọi là exclamation point: dấu chấm than hiếm gặp trong văn viết học thuật.
- Dấu ngoặc đơn, dấu gạch nối và dấu gạch ngang: dấu ngoặc đơn thêm ý phụ và trích dẫn; dấu gạch nối nối các từ (“long-term”); dấu gạch ngang tách ra một chỗ ngắt mạch ý.
Khác biệt giữa tiếng Anh Anh và tiếng Anh Mỹ
- Dấu ngoặc kép: cách dùng của Anh thường chuộng dấu ngoặc kép đơn (‘ ’), với dấu ngoặc kép đôi cho trích dẫn lồng bên trong; cách dùng của Mỹ, và APA, dùng dấu ngoặc kép đôi.
- Dấu câu đi cùng trích dẫn: cách dùng của Anh chỉ đặt dấu chấm hoặc dấu phẩy bên trong dấu ngoặc kép nếu dấu đó thuộc về phần trích dẫn; cách dùng của Mỹ luôn đặt bên trong.
- Dấu phẩy chuỗi (dấu phẩy Oxford): dấu phẩy đặt trước từ nối cuối cùng của một danh sách (“red, white, and blue”) là bắt buộc theo APA và Chicago; nhiều nhà xuất bản ở Anh bỏ dấu phẩy này. Hãy dùng nhất quán.
Dấu câu nào khó dùng nhất?
Phần lớn người viết tiếng Anh thấy dấu chấm phẩy, dấu nháy đơn và dấu phẩy là khó nhất: dấu chấm phẩy vì ít được dùng, dấu nháy đơn vì cặp its/it's, còn dấu phẩy vì nó đảm nhận nhiều chức năng. Phần lớn các câu ghép sai (run-on sentence) là lỗi về dấu phẩy.
Thực hành tốt
- Làm theo cẩm nang văn phong mà bạn áp dụng (ví dụ kiểu APA) về dấu ngoặc kép, dấu phẩy chuỗi và khoảng cách.
- Đọc to những câu dài: nếu bạn hết hơi, dấu câu có lẽ cần chỉnh lại.
- Công cụ kiểm tra ngữ pháp phát hiện được dấu phẩy bị thiếu và dấu bị lặp, nhưng không xử lý được mọi trường hợp cần cân nhắc.
Trường hợp sử dụng: AI tốt nhất để viết bài luận, vẫn là bài của bạn