Khoảng trống tri thức là gì?
Trong nghiên cứu, khoảng trống tri thức là một câu hỏi chưa ai trả lời: một chủ đề, mối quan hệ hay hiện tượng có rất ít hoặc chưa có nghiên cứu nào được công bố. Đây là một trong các loại khoảng trống nghiên cứu, và là kiểu lý do rõ ràng nhất để biện minh cho một nghiên cứu mới.
Khoảng trống tri thức và các khoảng trống nghiên cứu khác
Các khoảng trống khác xuất phát từ nghiên cứu đã có: các nghiên cứu mâu thuẫn nhau (khoảng trống bằng chứng), các nghiên cứu có phương pháp yếu (khoảng trống phương pháp) hoặc các nghiên cứu bỏ sót một nhóm đối tượng (khoảng trống về đối tượng). Khoảng trống tri thức là nơi hoàn toàn chưa có nghiên cứu. Xác định bạn đang gặp loại khoảng trống nào là nhiệm vụ của phân tích khoảng trống.
Ví dụ về khoảng trống tri thức
- Chưa có nghiên cứu nào xem xét một hình thức đánh giá mới ảnh hưởng thế nào đến căng thẳng của sinh viên.
- Một loài thực vật chưa bao giờ được kiểm tra khả năng chịu hạn.
- Tác động dài hạn của một chính sách gần đây chưa được đo lường vì chính sách còn quá mới.
Cách xác định khoảng trống tri thức
- Đọc các bài tổng quan tài liệu gần đây và phần “hướng nghiên cứu tiếp theo” của các bài báo then chốt.
- Tìm kiếm trên nhiều cơ sở dữ liệu với các thuật ngữ khác nhau, để chắc chắn rằng sự thiếu vắng là có thật chứ không chỉ do vấn đề từ ngữ.
- Thực hiện một tổng quan phạm vi (scoping review), phương pháp lập bản đồ lượng nghiên cứu hiện có về một câu hỏi rộng.
- Chú ý đến những công nghệ, chính sách hoặc sự kiện mới mà nghiên cứu chưa theo kịp.
Giả thuyết khoảng cách tri thức
Thuật ngữ tiếng Anh “knowledge gap” cũng là tên một lý thuyết trong nghiên cứu truyền thông. Giả thuyết khoảng cách tri thức (knowledge gap hypothesis; Tichenor, Donohue và Olien, 1970) cho rằng khi thông tin từ truyền thông đại chúng lan rộng, những người có địa vị kinh tế xã hội cao hơn tiếp nhận nó nhanh hơn, nên khoảng cách tri thức giữa các nhóm ngày càng rộng ra thay vì thu hẹp lại. Các nghiên cứu sau này đã kiểm chứng giả thuyết này với internet và mạng xã hội.
Thực hành tốt
- Hãy viết “ít nghiên cứu đã xem xét” thay vì “chưa có nghiên cứu nào” trừ khi bạn chắc chắn.
- Giải thích vì sao khoảng trống đó quan trọng, chứ không chỉ nói rằng nó tồn tại.
- Xây dựng câu hỏi nghiên cứu xoay quanh trực tiếp khoảng trống đó.
Trường hợp sử dụng: Công cụ tạo tổng quan tài liệu có trích dẫn thật