Khung khái niệm là gì?
Trong nghiên cứu, khung khái niệm là bản đồ của bạn về các khái niệm hoặc biến then chốt trong một nghiên cứu và cách bạn dự đoán chúng liên quan với nhau. Khung này thường được trình bày dưới dạng sơ đồ có mũi tên kèm một đoạn giải thích ngắn, và nó định hướng những gì bạn đo lường cũng như cách bạn diễn giải kết quả. (Trong kế toán, “Conceptual Framework” chỉ khuôn khổ khái niệm về báo cáo tài chính của IFRS, Conceptual Framework for Financial Reporting, là một chủ đề khác.)
Khung khái niệm và khung lý thuyết
- Khung lý thuyết: một lý thuyết đã có, đã được công nhận mà nghiên cứu của bạn dựa vào, chẳng hạn thuyết tự quyết (self-determination theory).
- Khung khái niệm: mô hình riêng của bạn cho nghiên cứu này, thường được xây dựng từ một hoặc nhiều lý thuyết cùng các phát hiện trước đó.
Nhiều nghiên cứu có cả hai: lý thuyết giải thích vì sao, còn khung khái niệm cho thấy bạn sẽ kiểm định điều gì.
Các thành phần của khung khái niệm
- Khái niệm hoặc biến: biến độc lập, biến phụ thuộc và mọi biến khác trong nghiên cứu.
- Mối quan hệ: các mũi tên thể hiện tác động dự kiến, kèm chiều tác động khi đã biết.
- Biến trung gian: các biến giải thích cách một biến tác động đến biến khác.
- Biến điều tiết: các biến làm thay đổi độ mạnh của một mối quan hệ.
- Bối cảnh và giả định: môi trường nghiên cứu và những gì bạn coi là hiển nhiên.
Ví dụ
Một nghiên cứu về giấc ngủ và kết quả thi có thể đề xuất: số giờ ngủ (biến độc lập) cải thiện quá trình củng cố trí nhớ (biến trung gian), từ đó cải thiện điểm thi (biến phụ thuộc), và tác động này mạnh hơn ở những sinh viên ôn bài vào tối hôm trước (biến điều tiết). Mỗi mũi tên trở thành một phát biểu giả thuyết hoặc một câu hỏi nghiên cứu.
Cách viết khung khái niệm
- Bắt đầu từ câu hỏi nghiên cứu của bạn và liệt kê các khái niệm then chốt.
- Thực hiện tổng quan tài liệu để biết những gì đã được biết về mối quan hệ giữa chúng.
- Vẽ sơ đồ, chỉ đặt mũi tên ở nơi bạn có lý do cho nó.
- Giải thích từng mối quan hệ trong phần văn bản, trích dẫn bằng chứng cho nó.
- Xem lại khung sau khi phân tích: trong phần thảo luận, hãy nói những mối liên hệ nào đã được xác nhận.
Trong nghiên cứu định tính
Khung của một nghiên cứu định tính thường lỏng hơn: đó là những khái niệm định hướng sự nhạy bén cho phân tích, chứ không phải các biến cần đo lường. Khung có thể thay đổi khi quá trình phân tích tiến triển.
Trường hợp sử dụng: Công cụ tạo tổng quan tài liệu có trích dẫn thật