Thể chủ động là gì?
Một câu ở thể chủ động khi chủ ngữ của câu thực hiện hành động của động từ: “Nhà nghiên cứu đã phỏng vấn 40 giáo viên.” Ở thể bị động, chủ ngữ lại là đối tượng chịu tác động của hành động: “Bốn mươi giáo viên đã được (nhà nghiên cứu) phỏng vấn.” Mục này tập trung vào cách dùng thể chủ động; mục thể bị động trình bày khi nào thể bị động là lựa chọn tốt hơn.
Cách phân biệt chủ động và bị động
Trong tiếng Việt, động từ ở thể bị động thường có “được” hoặc “bị” đứng trước: được tiến hành, đã được chứng minh, sẽ được kiểm định. Nếu bạn có thể thêm “bởi ai đó” sau động từ mà câu vẫn có nghĩa, đó là câu bị động. Nếu người thực hiện đứng đầu câu và trực tiếp hành động, đó là câu chủ động.
Chuyển câu bị động thành câu chủ động
- Tìm người hoặc vật thực hiện hành động (có thể bị lược bỏ, hoặc nằm trong cụm “bởi...”).
- Đưa người hoặc vật đó lên làm chủ ngữ.
- Dùng dạng chủ động của động từ, giữ nguyên thì.
- Hiện tại: “Dữ liệu được nhóm nghiên cứu phân tích” → “Nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu.”
- Quá khứ: “Bảng khảo sát đã được các tác giả phát ra” → “Chúng tôi đã phát bảng khảo sát.”
- Hiện tại hoàn thành: “Đã có lập luận được Smith đưa ra rằng...” → “Smith đã lập luận rằng...”
- Tương lai: “Kết quả sẽ được trình bày trong Chương 4” → “Chúng tôi sẽ trình bày kết quả trong Chương 4.”
Hãy giữ đúng thì của động từ khi chuyển đổi.
Vì sao nên dùng thể chủ động?
- Rõ ràng: người đọc thấy ngay ai đã làm gì.
- Tính súc tích: câu chủ động thường ngắn hơn.
- Trách nhiệm: “Chúng tôi đã loại ba người tham gia” minh bạch hơn “Ba người tham gia đã bị loại”.
Thể chủ động trong bài viết học thuật
Kiểu APA 7 khuyến nghị dùng thể chủ động và ngôi thứ nhất (“chúng tôi”, “tôi”) cho những gì tác giả đã làm, và nhiều tạp chí khoa học hiện nay cũng ưu tiên cách viết này. Thể bị động vẫn có chỗ đứng trong phần phương pháp và khi người thực hiện không rõ hoặc không quan trọng, vì vậy hãy hướng tới việc phần lớn câu ở thể chủ động, chứ không phải loại bỏ hoàn toàn câu bị động.
Lời khuyên cuối
Khi chỉnh sửa, hãy tìm trong bản nháp các từ “được”, “bị” và “bởi”, rồi tự hỏi liệu mỗi câu có rõ hơn không nếu người thực hiện làm chủ ngữ. Một cấu trúc câu tốt thường đặt người thực hiện lên trước.
Trường hợp sử dụng: AI tốt nhất để viết bài luận, vẫn là bài của bạn