Kuramsal çerçeve nedir?
Kuramsal çerçeve, bir çalışmanın incelediği olguyu açıklamak için kullandığı yerleşik kuram ya da kuramlar bütünüdür. Okuyucuya hangi mercekten baktığınızı söyler: hangi kavramların önemli olduğunu, bunların nasıl ilişkilenmesinin beklendiğini ve nedenini. Araştırma sorusunu, neyi ölçtüğünüzü ya da sorduğunuzu ve sonuçları nasıl yorumladığınızı biçimlendirir.
Kuramsal çerçeve ve kavramsal çerçeve
Kuramsal çerçeve var olan, sınanmış kuramlardan yararlanır. Kavramsal çerçeve ise çalışmanız için kurduğunuz kendi modelinizdir; çoğu zaman inceleyeceğiniz belirli değişkenleri ve ilişkileri gösteren, o kuramdan ve önceki bulgulardan yola çıkılarak hazırlanmış bir diyagramdır. Birçok tez ikisini de içerir.
Kuramsal çerçeve örnekleri
- Planlı davranış kuramı (Ajzen, 1991): tutumlar, öznel normlar ve algılanan denetimle biçimlenen niyetler davranışı yordar. Sağlık ve çevre çalışmalarında yaygındır.
- Öz belirleme kuramı (Deci ve Ryan): motivasyon özerkliğe, yeterliğe ve ilişkiselliğe bağlıdır. Eğitimde ve çalışma psikolojisinde yaygındır.
- Sosyal bilişsel kuram (Bandura): gözlem ve öz yeterlik yoluyla öğrenme.
- Teknoloji kabul modeli (Davis, 1989): algılanan yarar ve kullanım kolaylığı teknolojinin benimsenmesini yordar.
- Yeniliklerin yayılması (Rogers): yeni fikirlerin bir toplulukta nasıl yayıldığı.
- Bourdieu'nün sermaye biçimleri: sosyoloji ve eğitimde ekonomik, sosyal ve kültürel sermaye.
- Kuramsal Alanlar Çerçevesi (Theoretical Domains Framework): sağlık hizmetlerinde uygulama araştırmalarında kullanılan, davranış değişikliği kuramlarının bir sentezi.
Araştırmanız için kuramsal çerçeve nasıl bulunur?
- Konunuzdaki temel çalışmaları okuyun ve hangi kuramları kullandıklarını not edin.
- Alanınızdaki ders kitaplarına ve derleme makalelerine bakarak başlıca kuramları belirleyin.
- En ünlü kuramı değil, sorununuzu en iyi açıklayan kuramı seçin.
- Bunu danışmanınızla görüşün; bölümlerin çoğu zaman tercih ettiği gelenekler vardır.
Kuramsal çerçeve bölümü nasıl yazılır?
- Kuramı adlandırın ve açıklayın, özgün yazarlarına atıf yapın.
- Temel kavramlarını kullanacağınız anlamlarıyla tanımlayın.
- Kuramın sorunuza nasıl uygulandığını ve sizi neyi beklemeye yönelttiğini gösterin (nicel çalışmalarda bir hipotez).
- Sınırlılıklarını ve kurama yöneltilen eleştirileri belirtin.
Nitel araştırmada çerçeve analize daha gevşek biçimde yön verebilir ya da verilerden yola çıkılarak geliştirilebilir. Genellikle literatür taramasının içinde ya da hemen ardından yer alır.
Kullanım alanı: Gerçek atıflarla literatür taraması oluşturucu