Özne-yüklem uyumu nedir?
Özne-yüklem uyumu (İngiliz dil bilgisinde concord olarak da anılır), yüklemin sayı ve kişi bakımından öznesine uymasıdır: “Araştırmacı yazıyor”, “Araştırmacılar yazıyorlar”. İngilizcede bu uyum çoğunlukla geniş zamanda ve “be”, “have”, “do” fiillerinde görünür. İngilizce cümleler genellikle özne-fiil-nesne sırasını izler, bu yüzden özne normalde başta gelir.
Örnekler
- Doğru: “Araştırmacı açık bir etki buldu.”
- Yanlış: “Araştırmacı açık bir etki buldular.”
- Doğru: “Araştırmacılar açık bir etki buldular.”
En sık yapılan hata: uzun özneler
Özne ile yüklem arasına başka sözcükler girdiğinde yazarlar yüklemi özneye değil, en yakındaki isme uydurur. “Ankete katılan birinci sınıf öğrencilerinin danışmanı sonuçları açıkladı” doğrudur, “açıkladılar” değil: özne “danışman”dır. Gerçek özneyi bulmak için onu niteleyen tamlayanları ve sıfat-fiil gruplarını (“ankete katılan”, “öğrencilerinin”) çıkarın.
Zor durumlar için kurallar
- “Ve” ile bağlanan özneler: çoğul. “Danışman ve öğrenci toplantıya katıldılar.”
- “Or” / “nor”: İngilizcede yüklem yakındaki özneye uyar. “Neither tutor nor students were told.”
- “Her”, “herkes”, “hiç kimse”: tekil. “Her katılımcı ücretini aldı.”
- “A number of” ve “The number of”: İngilizcede “A number of studies have found...”, ama “The number of studies has grown.”
- “There is / there are”: İngilizcede yüklem ardından gelen öğeye uyar. “There are three limitations.”
- “One of ... that”: “one of the studies that report this effect” (yüklem “studies” sözcüğüne uyar).
- Yüzdeler ve kesirler: İngilizcede yüklem “of” sözcüğünden sonraki isme uyar. “30% of” ardından tekil bir isim (“sample”) gelirse was..., çoğul bir isim (“participants”) gelirse “30% of ... were...”
- Data: akademik yazımda geleneksel olarak çoğuldur (“data were”), ancak kullanım değişir; stil kılavuzunuza uyun.
- Topluluk adları: Amerikan İngilizcesinde tekildir (“committee is”); İngiliz İngilizcesinde ise grubu mu yoksa üyelerini mi kastettiğinize göre ikisi de olabilir. Tutarlı olun, zamir uyumunda da.
İpuçları
- Yüklemi denetlemeden önce her cümleciğin öznesini bulun.
- Düzenlemeden sonra uyumu yeniden kontrol edin: sözcüklerin yerini değiştirmek onu sıklıkla bozar.
- Bir dil bilgisi denetleyicisi basit durumları yakalar, ama uzun özneleri çoğu zaman kaçırır.
Kullanım alanı: Deneme yazımında yapay zekâ: argüman sizin kalır