Rastgele örnekleme nedir?
Rastgele örnekleme, örneklemin üyelerini şansa dayalı olarak seçer; böylece evrendeki her bireyin seçilme olasılığı bilinir ve sıfırdan büyüktür (basit rastgele örneklemede bu olasılık herkes için eşittir). Olasılıklı örnekleme olarak da adlandırılır. Amacı evreni temsil eden bir örneklem elde etmektir; böylece sonuçlar ölçülebilir bir hata payıyla genellenebilir.
Rastgele örnekleme türleri
- Basit rastgele örnekleme: her bireyin seçilme şansı aynıdır; bir şapkadan isim çekmek gibi.
- Sistematik örnekleme: rastgele bir başlangıçtan sonra listedeki her k'ıncı kişi seçilir (4 numaradan başlayarak her 10. öğrenci).
- Tabakalı rastgele örnekleme: evren, sınıf düzeyi gibi gruplara (tabakalara) ayrılır, ardından her grubun içinden rastgele seçim yapılır; böylece her grup temsil edilir (genellikle büyüklüğüyle orantılı olarak).
- Küme örneklemesi: okullar gibi grupların tamamı rastgele seçilir, ardından bu grupların içindeki herkes (ya da bir örneklem) incelenir.
- Çok aşamalı örnekleme: ulusal anketlerde olduğu gibi yöntemlerin birleşimi: önce bölgeler, sonra okullar, sonra öğrenciler.
Basit rastgele örneklem nasıl alınır?
- Evreni tanımlayın (örneğin bir üniversitedeki 4.000 birinci sınıf öğrencisinin tamamı).
- Eksiksiz bir liste, yani örnekleme çerçevesi edinin ve her kişiye bir numara verin.
- Örneklem büyüklüğüne karar verin; diyelim 400.
- Tekrar etmeyen 400 numara seçmek için bir rastgele sayı üreteci (Excel, R ya da çevrim içi bir araç) kullanın.
- Bu kişilerle iletişime geçin ve kaç kişinin yanıt verdiğini kaydedin.
Rastgele ve rastgele olmayan örnekleme
Rastgele olmayan (olasılıklı olmayan) örnekleme kişileri kolaylık, yargı ya da yönlendirme yoluyla seçer: kolay ulaşılabilir örneklemler, amaçlı örneklemler, kartopu ve kota örneklemleri. Bunlar yaygındır ve nitel araştırmalarda çoğu zaman uygundur, ancak sonuçlar istatistiksel olarak genellenemez. Evrene ait değerleri kestirmek isteyen nicel araştırmalar rastgele örneklemeye ihtiyaç duyar.
Rastgele örnekleme ve seçkisiz atama
Rastgele örnekleme kimin katıldığıyla ilgilidir ve evrene genelleme yapmayı destekler (dış geçerlik). Seçkisiz atama ise her katılımcının hangi gruba gireceğiyle ilgilidir (örneğin deney grubu ya da kontrol grubu) ve neden sonuç çıkarımlarını destekler (iç geçerlik). Bir çalışmada bunlardan biri, ikisi birden ya da hiçbiri bulunabilir.
Sınırlılıklar
- Eksiksiz bir örnekleme çerçevesi elde etmek çoğu zaman zordur.
- Yanıt vermeme rastgeleliği bozabilir: yalnızca motivasyonu yüksek öğrenciler yanıt verirse örneklem yanlı olur.
- Rastgele örneklemler bile şans eseri evrenden farklılaşabilir: buna örnekleme hatası denir ve daha büyük örneklemler bu hatayı azaltır.
Kullanım alanı: Araştırma makalesi yazımı için yapay zekâ