Geçerlik nedir?
Araştırmada geçerlik, ölçümünüzün, yönteminizin ya da çalışmanızın değerlendirdiğini ileri sürdüğü şeyi gerçekte ne ölçüde değerlendirdiğini ifade eder.
Geçerlik kritik önemdedir; çünkü tutarlı olsanız bile (yani güvenilir ölçümler yapsanız bile) yanlış şeyi ölçüyorsanız anlamlı sonuçlara ulaşamazsınız.
Yaygın geçerlik türleri
- Yapı geçerliği: Test, ölçmesi gereken kuramsal yapıyı ölçüyor mu?
- Kapsam geçerliği: Ölçüm, yapının ilgili tüm bölümlerini kapsıyor mu?
- Ölçüt geçerliği: Ölçüm, ilişkili olması gereken dış ölçütlerle ya da sonuçlarla ilişki gösteriyor mu?
- Görünüş geçerliği: Ölçüm, ilk bakışta ölçtüğünü ileri sürdüğü şeyi ölçüyor gibi görünüyor mu?
- İç ve dış geçerlik: İç geçerlik, çalışmanın gerçek neden sonuç ilişkilerini gösterip göstermediğine odaklanır; dış geçerlik ise bulguların genellenebilirliğiyle ilgilidir.
İç geçerliği tehdit eden etkenler
İç geçerlik, çalışmanın sonucunun gerçekten değiştirdiğiniz değişkenden kaynaklanıp kaynaklanmadığını sorar. Yaygın tehditler:
- Seçim: gruplar çalışma başlamadan önce birbirinden farklıydı.
- Dış olaylar (tarih etkisi): çalışma sırasında dışarıda bir olay yaşandı.
- Olgunlaşma: katılımcılar zaman içinde doğal olarak değişti.
- Test etkisi: ön teste girmek son testteki performansı değiştirdi.
- Denek kaybı: katılımcılar gruplardan eşit olmayan oranlarda ayrıldı.
- Ölçme aracı etkisi: ölçüm ya da puanlayıcılar çalışma sırasında değişti.
Deneysel desenin merkezinde yer alan seçkisiz atama ve kontrol grubu, bunların çoğuna karşı koruma sağlar.
Dış geçerlik ve ekolojik geçerlik
Dış geçerlik, sonuçların başka kişilere, ortamlara ve zamanlara genellenip genellenemeyeceğini sorar; onun bir parçası olan ekolojik geçerlik ise sonuçların yapay bir laboratuvar görevinde değil, gerçek yaşam koşullarında geçerli olup olmadığını sorar. Sıkı biçimde kontrol edilen bir çalışma, iç geçerlik kazanırken çoğu zaman dış geçerlikten bir miktar kaybeder.
Güvenirlik ve geçerlik
Bir dart tahtası düşünün. Bir arada toplanmış ama merkezden uzak oklar güvenilirdir ama geçerli değildir; tahtanın her yerine dağılmış oklar ne güvenilir ne de geçerlidir; merkezde toplanmış oklar ise hem güvenilir hem geçerlidir. Bir ölçümün geçerli olabilmesi için güvenilir olması gerekir, ancak güvenirlik tek başına yeterli değildir. Nitel araştırmada bunlara en yakın karşılıklar inandırıcılık (iç geçerlik için) ve aktarılabilirliktir (dış geçerlik için).
Geçerlik neden önemlidir?
Yüksek geçerlik, çalışmanızın sonuçlarının yalnızca ölçüm hatalarının ya da desen kusurlarının ürünü olmadığı, anlamlı ve uygulanabilir olduğu anlamına gelir. Düşük geçerlik sonuçları zayıflatır ve okurları yanıltabilir.
Geçerlik için iyi uygulamalar
- Ölçümünüzü yapının tanımıyla dikkatle uyumlu hâle getirin.
- Mümkün olduğunda yerleşik ölçme araçlarını kullanın.
- Geçerliği desteklemek için yöntemlerin ve veri kaynaklarının üçgenlemesine başvurun.
- Geçerliğin sınırlarını (örneğin genellenebilirlik için belirli bir bağlamı) kabul edin ve bunları şeffaf biçimde tartışın.
Geçerlik hakkında sık sorulan sorular
Bir çalışma güvenilir olup geçerli olmayabilir mi?
Evet: bir test bir şeyi tutarlı biçimde ölçebilir (güvenilir) ama yanlış şeyi ölçüyor olabilir; bu durumda geçersizdir.
Geçerlik güvenirlikten daha mı önemlidir?
İkisi de önemlidir, ancak doğruluk olmadan tutarlılık anlamlı sonuçlar üretmediği için genellikle geçerlik önceliklidir.
Kullanım alanı: Araştırma makalesi yazımı için yapay zekâ