İçeriğe geç

Edilgen çatı nedir?

Edilgen çatının ne olduğu, ne zaman kullanılacağı, edilgen cümlelerin etken cümlelere nasıl dönüştürüleceği ve açıklığı ve üslubu nasıl etkilediği.

Paylaşım

Edilgen çatı nedir?

Edilgen çatıda cümlenin öznesi eylemi yapmaz, eylemden etkilenir: “Örnekler analiz edildi.” Eylemi yapan ya “tarafından” ile belirtilir (“iki araştırmacı tarafından”) ya da hiç söylenmez. İngilizcede “be” fiilinin bir biçimi ve geçmiş zaman ortacıyla, Türkçede ise fiile eklenen -ıl/-il (ya da -ın/-in) ekiyle kurulur. Karşıtı etken çatıdır: “İki araştırmacı örnekleri analiz etti.”

Edilgen çatı nasıl tanınır?

İngilizcede bir geçmiş zaman ortacından (analysed, given, taken) önce gelen “be” biçimlerini (am, is, are, was, were, been, being) arayın; Türkçede fiildeki -ıl/-ın ekine bakın (incelendi, verildi, alındı). Hızlı bir test: fiilin önüne “biri tarafından” ekleyebiliyorsanız cümle edilgendir. “Anket (biri tarafından) dağıtıldı” edilgendir; “Anket on dakika sürdü” edilgen değildir.

Her zamanda edilgen biçimler

  • Geniş zaman (present simple): veriler analiz edilir
  • Şimdiki zaman (present continuous): veriler analiz ediliyor
  • Present perfect (Türkçede -mıştır): veriler analiz edilmiştir
  • Görülen geçmiş zaman (past simple): veriler analiz edildi
  • Şimdiki zamanın hikâyesi (past continuous): veriler analiz ediliyordu
  • Miş'li geçmişin hikâyesi (past perfect): veriler analiz edilmişti
  • Gelecek zaman (future): veriler analiz edilecek
  • Future perfect (Türkçede -mış olacak): veriler analiz edilmiş olacak
  • Kip bildiren yapılarla (modal verbs): veriler analiz edilebilir / edilmeli / edilmek zorunda

Bir bölüm içinde, etken ya da edilgen olsun, fiil zamanını tutarlı tutun.

Edilgen ne zaman doğru seçimdir?

  • Eylemi yapan bilinmiyor ya da önemsizse: “Makale metni postada kayboldu.”
  • Odak, eylemden etkilenen şeyse: “Aşı 2021'de onaylandı.”
  • Yöntem bölümündeki işlemlerde: “Örnekler -80 °C'de saklandı”; burada örnekleri kimin sakladığı önemli değildir.
  • Konuyu cümlenin başında tutup bir önceki cümleye bağlamak için.

Ne zaman kaçınılmalı?

Aşırı kullanıldığında edilgen çatı kimin ne yaptığını gizler, sözcük sayısını artırır ve çoğu zaman sarkık niteleyicilere yol açar (“Anket kullanarak veriler toplandı”). APA 7 dahil modern stil kılavuzları, çoğu cümle için etken çatıyı tercih eder.

İpuçları

  • Edilgeni varsayılan olarak değil, bilinçli olarak kullanın.
  • Edilgen bir cümle okura “kim tarafından?” diye sorduruyorsa ve yanıt önemliyse, cümleyi etken olarak yeniden yazın.
  • Gereksiz edilgenleri ayıklamak, özlülüğe giden en hızlı yollardan biridir.

Kullanım alanı: Deneme yazımında yapay zekâ: argüman sizin kalır

Bir sonraki makaleniz, gerçek atıflarla.

Makalenizi anlatın, bir dakikada ana hattınızı alın. Ücretsiz plan için kart gerekmez.