Xu hướng nghiên cứu là gì?
Xu hướng nghiên cứu là những chủ đề, phương pháp hoặc câu hỏi đang thu hút ngày càng nhiều (hoặc ngày càng ít) sự chú ý trong một lĩnh vực, thể hiện qua số lượng công bố, trích dẫn, phiên hội nghị và đợt kêu gọi tài trợ ngày càng tăng. Nắm được chúng giúp bạn thấy lĩnh vực đang hướng tới đâu, đặt công trình của mình vào các cuộc tranh luận hiện nay và phát hiện những vùng vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Cách nhận diện xu hướng nghiên cứu
- Đếm số công bố theo thời gian: chạy tìm kiếm trong Scopus hoặc Web of Science và dùng công cụ phân tích của chúng để vẽ biểu đồ kết quả theo năm, tạp chí hoặc quốc gia.
- Theo dõi trích dẫn: những bài báo nhận trích dẫn nhanh là dấu hiệu của chủ đề đang sôi động; xem phân tích trích dẫn.
- Đọc các bài tổng quan và xã luận gần đây: chúng thường mô tả lĩnh vực đang đi về đâu.
- Theo dõi hội nghị và số chuyên đề: các chủ đề và lời kêu gọi gửi bài cho thấy biên tập viên và ban tổ chức kỳ vọng điều gì tiếp theo.
- Xem ưu tiên của các nhà tài trợ: các hội đồng nghiên cứu và quỹ công bố những lĩnh vực họ dự định hỗ trợ.
Công cụ phát hiện xu hướng
- Google Học thuật (Google Scholar): bộ lọc ngày, thông báo trích dẫn và Google Scholar Metrics cho các tạp chí hàng đầu theo lĩnh vực.
- Dimensions và OpenAlex: dữ liệu miễn phí về công bố, khoản tài trợ và trích dẫn theo thời gian.
- VOSviewer: bản đồ lớp phủ (overlay) tô màu từ khóa theo năm chúng xuất hiện, cho thấy các chủ đề mới.
- Công cụ khám phá: ResearchRabbit và Litmaps hiển thị các công trình gần đây xoay quanh một bài báo (xem mạng lưới trích dẫn).
- Google Trends: cho thấy mức độ quan tâm tìm kiếm của công chúng, không phải hoạt động nghiên cứu, nhưng có thể cho biết chủ đề nào được công chúng quan tâm.
Ví dụ
Để minh họa: tìm kiếm “large language models” trong lĩnh vực giáo dục thường cho thấy chỉ vài bài báo mỗi năm trước năm 2022 và một bước tăng mạnh sau khi ChatGPT ra mắt: một xu hướng rõ ràng. Khi đó, một nghiên cứu về cách những công cụ như vậy ảnh hưởng đến thiết kế đánh giá trong một môn học cụ thể có thể nhắm vào một khoảng trống bên trong xu hướng đó.
Thực hành tốt
- Dùng xu hướng để định vị công trình của bạn, không phải để chọn một chủ đề bạn không hề quan tâm.
- Một lĩnh vực sôi động thì cạnh tranh cao; một khoảng trống nghiên cứu nằm bên trong một xu hướng mới là điểm lý tưởng.
- Xu hướng có thể chỉ là cơn sốt: hãy kiểm tra xem số lượng công bố tăng lên có đi kèm những phát hiện thực chất hay không.
Trường hợp sử dụng: Công cụ tạo tổng quan tài liệu có trích dẫn thật