Nghiên cứu định tính là gì?
Nghiên cứu định tính tìm hiểu trải nghiệm, ý nghĩa và các quá trình xã hội thông qua dữ liệu không ở dạng số: lời nói, hình ảnh và các quan sát. Nó đặt câu hỏi “như thế nào” và “tại sao”, chẳng hạn những sinh viên đầu tiên trong gia đình vào đại học trải qua học kỳ đầu như thế nào, và hướng tới chiều sâu và bối cảnh thay vì con số.
Ví dụ về nghiên cứu định tính
- Phỏng vấn 20 điều dưỡng về cách họ xoay xở với khối lượng công việc trong ca đêm.
- Một nghiên cứu dân tộc học tại một trường tiểu học, quan sát đời sống lớp học trong một năm.
- Thảo luận nhóm tập trung với bệnh nhân về việc sử dụng một ứng dụng sức khỏe mới.
- Phân tích cách báo chí định khung một cuộc tranh luận chính sách.
Nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng
Nghiên cứu định lượng đo lường và đếm, dùng mẫu lớn hơn và thống kê, và kiểm định giả thuyết. Nghiên cứu định tính diễn giải ý nghĩa, dùng mẫu nhỏ hơn được chọn có chủ đích, phân tích văn bản, và thường xây dựng hiểu biết hoặc lý thuyết. Không phương pháp nào tốt hơn; chúng trả lời những câu hỏi khác nhau, và nghiên cứu theo phương pháp hỗn hợp kết hợp cả hai.
Năm cách tiếp cận định tính
Cách phân loại được dùng rộng rãi của John Creswell:
- Nghiên cứu tự sự: câu chuyện cuộc đời của từng cá nhân.
- Hiện tượng học: bản chất chung của một trải nghiệm sống.
- Lý thuyết nền (grounded theory): xây dựng lý thuyết về một quá trình từ dữ liệu.
- Dân tộc học: văn hóa của một nhóm, thông qua nghiên cứu thực địa dài ngày.
- Nghiên cứu tình huống: nghiên cứu chuyên sâu một trường hợp có ranh giới xác định.
Các phương pháp thu thập dữ liệu phổ biến gồm phỏng vấn (thường là bán cấu trúc), nhóm tập trung, quan sát, tài liệu và tư liệu hình ảnh.
Phân tích dữ liệu định tính
Nhà nghiên cứu mã hóa dữ liệu, gom các mã thành chủ đề hoặc phạm trù, rồi diễn giải chúng, bằng các phương pháp như phân tích chủ đề, phân tích nội dung, phân tích diễn ngôn hoặc phân tích hiện tượng học diễn giải. Phần mềm như NVivo giúp quản lý việc mã hóa.
Đánh giá chất lượng
Nghiên cứu định tính được đánh giá bằng độ đáng tin (trustworthiness) thay vì kiểm định thống kê. Các tiêu chí của Lincoln và Guba là tính khả tín (credibility), khả năng chuyển giao (transferability), tính ổn định (dependability) và khả năng xác nhận (confirmability), được hỗ trợ bằng các thực hành như tam giác hóa (triangulation), kiểm tra lại với người tham gia, một vết kiểm toán rõ ràng và sự tự phản tư về ảnh hưởng của nhà nghiên cứu.
Điểm mạnh và hạn chế
- Điểm mạnh: hiểu biết phong phú, gắn với bối cảnh; có thể phát hiện điều bất ngờ; cho người tham gia được lên tiếng.
- Hạn chế: kết quả không thể khái quát hóa về mặt thống kê; việc phân tích tốn thời gian; cách diễn giải của nhà nghiên cứu phải được trình bày minh bạch.
Trường hợp sử dụng: AI hỗ trợ viết bài nghiên cứu