LaTeX là gì?
LaTeX (phát âm là “lây-tếch” hoặc “la-tếch”) là một hệ thống soạn thảo tài liệu miễn phí dùng để dàn trang các bài viết học thuật và kỹ thuật: ở đây từ này chỉ phần mềm, không phải loại vật liệu cùng tên. Bạn viết văn bản thuần với các lệnh mô tả cấu trúc (các phần, phương trình, trích dẫn), và LaTeX biến nó thành một tệp PDF đã được dàn trang. Leslie Lamport viết LaTeX vào đầu những năm 1980 dựa trên TeX của Donald Knuth, và đây là tiêu chuẩn trong toán học, vật lý, khoa học máy tính và phần lớn các ngành kỹ thuật.
LaTeX hoạt động như thế nào
Bạn mô tả mỗi phần là gì, còn LaTeX quyết định nó trông như thế nào. Một tài liệu ngắn:
\documentclass{article}
\usepackage{amsmath}
\title{Sleep and Memory}
\author{A. Student}
\begin{document}
\maketitle
\section{Introduction}
Recall improved after sleep (see Figure~\ref{fig:recall}).
\end{document}
Biên dịch tài liệu này sẽ tạo ra một tệp PDF có tiêu đề và một phần được đánh số. Lệnh \ref là một tham chiếu chéo: khi tài liệu có một hình được gắn nhãn fig:recall, lệnh này in ra số của hình đó và giữ cho số luôn đúng khi các hình thay đổi vị trí.
LaTeX làm tốt những gì
- Toán học: khả năng dàn trang phương trình tốt nhất hiện có; xem trình soạn thảo phương trình.
- Tài liệu dài: tự động đánh số các phần, hình, bảng và phương trình, với mục lục và các danh sách tự cập nhật.
- Trích dẫn: BibTeX hoặc biblatex tạo danh mục tài liệu tham khảo từ một tệp .bib, loại tệp mà các phần mềm quản lý tài liệu tham khảo như Zotero có thể xuất ra.
- Mẫu: nhiều tạp chí và trường đại học cung cấp một lớp (class) LaTeX tự áp dụng định dạng của họ cho bạn (xem mẫu bản thảo).
Cách bắt đầu dùng LaTeX
- Trên trình duyệt: Overleaf không cần cài đặt, biên dịch ngay khi bạn gõ và cho phép các đồng tác giả cùng chỉnh sửa một dự án.
- Trên máy tính của bạn: cài một bản phân phối (TeX Live, MacTeX trên máy Mac, hoặc MiKTeX trên Windows) và một trình soạn thảo như TeXstudio hoặc VS Code.
- Học qua mẫu: hãy bắt đầu từ mẫu luận văn của trường bạn thay vì một tệp trống.
LaTeX và Word
Word dễ bắt đầu hơn và phù hợp hơn khi cần theo dõi thay đổi (track changes) với giảng viên hướng dẫn không dùng LaTeX. LaTeX mất nhiều thời gian học hơn nhưng rất đáng công với những công trình có nhiều phương trình và luận văn dài, nơi việc đánh số và tham chiếu nhất quán quan trọng nhất.
Cách làm tốt nhất
- Giữ một tệp .bib duy nhất cho thư mục tài liệu của bạn và để LaTeX định dạng nó.
- Chia luận văn thành mỗi chương một tệp.
- Biên dịch thường xuyên để dễ xác định vị trí lỗi.
Công cụ miễn phí: Chuyển đổi DOI sang BibTeX
Trường hợp sử dụng: Trợ lý viết luận văn