Phân tích phản biện là gì?
Phân tích phản biện là việc xem xét kỹ một văn bản, một nghiên cứu hay một lập luận và đánh giá nó đứng vững đến đâu: nó khẳng định điều gì, bằng chứng nào ủng hộ, nó giả định điều gì và bỏ qua điều gì. “Phản biện” không có nghĩa là tiêu cực; nó có nghĩa là cân nhắc điểm mạnh và điểm yếu để đi đến quan điểm có lý lẽ của riêng bạn. (Trong quản lý dự án, “phân tích đường găng” (critical path analysis) là một phương pháp lập kế hoạch không liên quan.)
Mô tả, phân tích và đánh giá
- Mô tả: nguồn nói gì. “Smith đã khảo sát 200 điều dưỡng.” (Một ví dụ hư cấu.)
- Phân tích: nó vận hành thế nào và vì sao. “Cuộc khảo sát dựa vào mức độ căng thẳng do người tham gia tự báo cáo, được thu thập trong một tháng ít việc.”
- Đánh giá: nó thuyết phục đến mức nào, và điều gì rút ra từ đó. “Các phát hiện có thể đánh giá thấp mức độ căng thẳng, nên lý lẽ ủng hộ việc can thiệp còn mạnh hơn kết luận của Smith.”
Hầu hết tiêu chí chấm điểm đều khuyến khích phân tích và đánh giá; chỉ mô tả thì được rất ít điểm.
Văn viết phản biện và văn viết phân tích
Văn viết phân tích giải thích một sự vật vận hành ra sao và các bộ phận của nó liên quan với nhau thế nào. Văn viết phản biện tiến thêm một bước: nó đưa ra đánh giá, so sánh nguồn với các nguồn khác, và nêu quan điểm. Một bài luận tốt dùng cả hai: phân tích làm nền cho đánh giá.
Cách bắt đầu một bài phân tích phản biện
- Tóm tắt lập luận trong hai hoặc ba câu, để chắc rằng bạn đã hiểu nó.
- Xác định nhận định, bằng chứng và lập luận nối chúng với nhau.
- Chất vấn từng phần: mẫu có phù hợp không, có cách giải thích nào khác không, bằng chứng có còn cập nhật không, các nghiên cứu khác tìm thấy gì?
- Kiểm tra chính nguồn đó (xem đánh giá nguồn).
- Quyết định nhận định tổng thể của bạn và nêu nó trong luận điểm chính.
Những cụm từ hữu ích cho văn viết phản biện
- “Lập luận này dựa trên giả định rằng...”
- “Dù các phát hiện phù hợp với..., chúng không loại trừ khả năng...”
- “Một hạn chế của cách tiếp cận này là...”
- “Ngược lại, Lee (2021) phát hiện rằng...” (một ví dụ hư cấu)
- “Xét tổng thể, bằng chứng cho thấy...”
Lời khuyên cuối
Phân tích phản biện là mặt thực hành của tư duy phản biện, và là cốt lõi của một bài tổng quan tài liệu tốt: hãy so sánh các nguồn với nhau thay vì điểm qua lần lượt từng nguồn. Giữ giọng văn công bằng: phê phán bằng chứng, không phê phán tác giả.
Trường hợp sử dụng: Công cụ tạo tổng quan tài liệu có trích dẫn thật