Liên từ là gì?
Liên từ là từ nối các từ, cụm từ hoặc mệnh đề và cho thấy quan hệ giữa chúng: bổ sung (và), tương phản (nhưng), lựa chọn (hoặc), nguyên nhân (vì), thời gian (khi) hoặc điều kiện (nếu).
Các loại liên từ
- Liên từ đẳng lập: nối các thành phần ngang hàng. Tiếng Anh có bảy liên từ loại này, được ghi nhớ bằng FANBOYS: for, and, nor, but, or, yet, so.
- Liên từ phụ thuộc: nối một mệnh đề phụ thuộc với mệnh đề chính: vì, mặc dù, do, trong khi, trừ khi, còn, sau khi, nếu.
- Liên từ tương quan: đi theo cặp: hoặc... hoặc, không... cũng không, cả... lẫn, không những... mà còn, dù... hay.
Ví dụ
- “Nghiên cứu kỹ lưỡng và có cấu trúc tốt.” (đẳng lập)
- “Mặc dù kết quả khả quan, vẫn cần thêm nghiên cứu.” (phụ thuộc)
- “Cả khảo sát lẫn phỏng vấn đều chỉ ra cùng một nguyên nhân.” (tương quan)
Liên từ và dấu phẩy
- Trong tiếng Anh, đặt dấu phẩy trước liên từ đẳng lập nối hai mệnh đề độc lập; trong tiếng Việt, dấu phẩy thường đứng trước “nhưng”: “Bài kiểm tra khó, nhưng hầu hết sinh viên đều đạt.”
- Đặt dấu phẩy sau mệnh đề phụ khi nó đứng trước (“Vì trời mưa, ...”), thường không cần dấu phẩy khi nó đứng sau (“... vì trời mưa”). Các từ chỉ sự tương phản như mặc dù và trong khi là ngoại lệ: chúng thường đi kèm dấu phẩy ở cả hai vị trí.
- Trong tiếng Anh, “however” và “therefore” không phải liên từ; nối hai câu bằng chúng cùng một dấu phẩy sẽ tạo ra lỗi nối câu bằng dấu phẩy (comma splice).
Dùng liên từ tương quan cho đúng
Những từ đứng sau mỗi nửa cần cùng dạng: “không những cải thiện khả năng ghi nhớ mà còn giảm lo âu”, chứ không phải “không những cải thiện khả năng ghi nhớ mà còn lo âu được giảm”. Đây là cấu trúc song song.
Có thể bắt đầu câu bằng “Và” hoặc “Nhưng” không?
Có. Hầu hết các cẩm nang văn phong hiện đại chấp nhận điều này, và nó có thể hiệu quả khi cần nhấn mạnh. Trong văn viết học thuật trang trọng, hãy dùng hạn chế, và ưu tiên “Tuy nhiên” hoặc “Ngoài ra” nếu khoa của bạn có quan điểm bảo thủ.
Lời khuyên cuối
Chọn liên từ đúng với quan hệ bạn muốn diễn đạt: “vì” và “do” nêu lý do, còn “trong khi” có thể mang nghĩa “trong lúc” hoặc “còn”. Mối liên hệ chính xác giữa các ý là điều làm cho bài viết gắn kết; xem từ nối.
Trường hợp sử dụng: AI tốt nhất để viết bài luận, vẫn là bài của bạn