İçeriğe geç

Birincil kaynak nedir?

Birincil kaynak sayılan belgeler (özgün belgeler, ham veriler, ilk elden anlatımlar) ve bunları etkili ve etik biçimde nasıl kullanacağınız.

Paylaşım

Birincil kaynak nedir?

Birincil kaynak, ilk elden kanıttır: bir olayın yaşandığı dönemde ya da olaya doğrudan katılmış biri tarafından üretilmiştir veya özgün bir araştırmayı ilk kez raporlar. Analiz ettiğiniz ham malzemedir; birincil kaynakları betimleyen, yorumlayan ya da özetleyen ikincil kaynaktan bu yönüyle ayrılır.

Tarih ve beşerî bilimlerde birincil kaynaklar

  • Mektuplar, günlükler, konuşmalar ve anılar.
  • Resmî kayıtlar, yasalar, nüfus sayımı verileri ve mahkeme tutanakları.
  • Döneme ait gazeteler ve fotoğraflar.
  • Nesneler (artefaktlar), binalar ve sanat eserleri.
  • İnceleme nesnesi olduklarında romanlar, şiirler ve filmler.

1926 Genel Grevi'ne ilişkin, o hafta yazılmış bir gazete haberi birincil kaynaktır; grev hakkında 2010'da yazılmış bir tarih kitabı ise ikincil kaynaktır.

Bilimlerde (biyoloji dahil) birincil kaynaklar

Bilimlerde birincil kaynak, bir çalışmayı yöntemleri ve bulgularıyla birlikte ilk kez raporlayan araştırma makalesidir: örneğin gen ifadesi üzerine yeni bir deneyi anlatan makale. Çalışmayı konu alan derleme makaleleri, ders kitapları ve haberler ikincil kaynaktır. Ham veriler, laboratuvar defterleri ve saha kayıtları da birincil kaynaktır. Bu tür makaleler bir ampirik araştırma biçimidir.

Birincil ve ikincil kaynak: nasıl ayırt edilir?

Şunu sorun: Bu kaynak, olayı doğrudan deneyimlemiş biri tarafından mı üretildi ya da o dönemde özgün veri mi raporluyor? Yanıt evetse birincil kaynaktır. Bağlam önemlidir: 1950'lerden kalma bir ders kitabı kendi konusu için ikincil, ama 1950'lerin okullarında o konunun nasıl öğretildiğini inceleyen bir çalışma için birincil kaynaktır. Görüşme ya da anket gibi veri toplama yöntemleriyle kendi topladığınız veriler birincildir; başka birinin veri setini yeniden analiz etmek ise genellikle ikincil analiz sayılır.

Birincil kaynakları doğru kullanmak

  • Özgünlüğünü ve kökenini kontrol edin: kaynağı kim, ne zaman ve neden üretti?
  • Kaynağı, neyi dışarıda bıraktığı da dahil olmak üzere bağlamı içinde okuyun; ilk elden olması tarafsız olduğu anlamına gelmez (bkz. kaynak değerlendirme).
  • Mümkün olduğunda, ondan alıntı yapan ikincil bir esere değil, özgün kaynağa atıf yapın.

Birincil kaynaklar nerede bulunur?

Arşivlerde ve özel koleksiyonlarda; The National Archives (Birleşik Krallık), British Newspaper Archive ve Europeana gibi dijitalleştirilmiş koleksiyonlarda; araştırma makaleleri için ise PubMed ve Scopus gibi veritabanlarında. Kütüphanenizin alan rehberleri, alanınızdaki başlıca akademik kaynakları listeler.

Kullanım alanı: Araştırma makalesi yazımı için yapay zekâ

Bir sonraki makaleniz, gerçek atıflarla.

Makalenizi anlatın, bir dakikada ana hattınızı alın. Ücretsiz plan için kart gerekmez.