Sıfat nedir?
Sıfat, bir ismi ya da zamiri niteleyen veya belirten sözcüktür: ne tür, hangisi, kaç tane ya da ne kadar olduğunu söyler. “Küçük, nitel bir çalışma” öbeğinde iki sıfat da “çalışma” sözcüğünü niteler.
Cümlede sıfatlar
- “Karmaşık kuram örüntüyü açıklıyor.”
- “Açık ve özlü bir rapor yazdı.”
- “Örneklem küçüktü.” (ek fiille, yüklem olarak)
- “Birkaç katılımcı çalışmadan çekildi.” (miktar)
Sıfat türleri
- Niteleme sıfatları: nitelik bildirir; büyük, güvenilir, yeni gibi.
- Sayı ve miktar sıfatları: miktar bildirir; az, çok, birkaç, üç gibi.
- İşaret sıfatları: hangisi olduğunu gösterir; bu, şu, o, öteki gibi.
- İyelik bildiren sözcükler: kime ait olduğunu bildirir; Türkçede bu iş çoğunlukla iyelik ekleriyle yapılır (benim kitabım, onların verisi).
- Karşılaştırma ve üstünlük: daha büyük, en büyük; daha güvenilir, en güvenilir.
Sıfatlar nerede yer alır?
- İsimden önce (niteleme görevinde): “ayrıntılı bir analiz”.
- Yüklem olarak (ek fiille): “analiz ayrıntılıydı”.
Türkçede sıfat her zaman nitelediği isimden önce gelir. Birden fazla sıfat kullanıldığında doğal bir sıra vardır: değerlendirme bildiren sıfat başa, malzeme ya da amaç bildiren sıfat isme en yakın yere gelir. “Kullanışlı, küçük, eski, ahşap bir kutu” doğal gelir; “ahşap, eski, küçük, kullanışlı bir kutu” gelmez.
Birleşik sıfatlar ve kısa çizgi
İngilizcenin aksine Türkçede birleşik sıfatlar genellikle kısa çizgi almaz ve ayrı yazılır: “iyi tasarlanmış bir çalışma”, “uzun vadeli bir etki”. Kısa çizgi daha çok eş değerli iki kavramı birleştirirken kullanılır (“Türk-Alman ilişkileri”). Emin olmadığınızda TDK Yazım Kılavuzu'na bakın.
Akademik yazımda sıfatlar
Vurgu değil bilgi katan sıfatları seçin. “Anlamlı bir fark” istatistikte belirli bir şey ifade eder, “devasa bir fark” ise etmez. Belirsiz sözcükleri (“iyi”, “ilginç”, “güzel”) kesin olanlarla (“güvenilir”, “beklenmedik”, “tutarlı”) değiştirin ve resmî üslubu koruyun. Kesin seçimler hakkında daha fazlası için sözcük seçimi maddesine bakın.
Son öneriler
İsmin zaten söylediğini tekrarlayan sıfatları çıkarın (“ilk başlangıç”, “ortak iş birliği”); bkz. özlülük. Sıfatın ortağı olan zarf ise fiilleri ve sıfatları niteler.
Kullanım alanı: Deneme yazımında yapay zekâ: argüman sizin kalır